Karayolu Taşımacılığında Kullanılan Belgeler Nelerdir?

Karayolu Taşımacılığında Kullanılan Belgeler Nelerdir?

Karayolu Taşımacılığı Nedir?

Karayolu taşımacılığı kavramı temelde, ticari mal ve yüklerin karayolu ile bir noktadan bir başka noktaya götürülmesi olarak tanımlanmaktadır. Karayolu taşımacılığını diğer bir çok taşımacılık türü içerisinden öne çıkaran avantajları bulunmaktadır. Bu avantajların başında maliyet kalemi gelmektedir. Öte yandan hem teknolojik gelişmeler hem de araç kullanımının yaygınlığı beraberinde ulusal ve uluslararası karayolu düzeninin de gelişmesine olanak sağlamıştır. Bu bağlamda karayolu taşımacılığı büyük bir avantaj sağlamıştır. Bütün bu gelişmeler doğrultusunda karayolu taşımacılığı dünya genelinde en sık tercih edilen taşımacılık türü olmuştur. 

Karayolu Taşımacılığında Kullanılan Belgeler Nelerdir?

Karayolu taşımacılığının gelişmesi tekdüze bir doğrultuda olmamıştır. Sistemli bir şekilde ulusal ve uluslararası hukuk kapsamında da bu gelişimin etkileri olmuş ve çeşitli yasal zemini de oluşmuştur. Mal ve yüklerin sevkiyatının etkin ve güvenli bir şekilde yapılabilmesi için ulusal ve uluslararası standartlara uygun dokümantasyon çalışması yapılmıştır. Karayolu taşımacılığında kullanılan belgeler içerisinde temelde 5 belge vardır ve bunlar şunlardır: 

  • TIR Karnesi
  • Nakliyeci Makbuzu
  • Paket Postası Makbuzu
  • CMR Belgesi
  • FIATA Belgeleri
Karayolu Taşımacılığında Kullanılan Belgeler Nelerdir

Uluslararası kara taşımacılığı için kullanılan belgeler esasen daha detaylıdır. Uluslararası karayolu taşımacılığı ve Dış Ticaret için gerekli belgeler şunlardır:

  1. Ticari Fatura
  2. Çeki/Koli/Spesifikasyon Listesi
  3. Gümrük Beyannamesi
  4. Menşe Şahadetnamesi
    1.   ABC Formu
    2.  Özel Menşe Şahadetnamesi
    3.  GATT Menşe Şahadetnamesi
  5. İhracı Standarda Tabi Ürünler
  6. Uluslararası Orijin ve Bitki Sağlık Sertifikası
  7. Hayvansal Ürünlere İlişkin Sağlık Raporu
  8. Serbest Dolaşım Belgeleri
    1.  ATR Belgesi
    2.  EURO 1 Belgesi
  9. Konsolosluk Faturası
  10. Helal Belgesi
  11. Koşer Belgesi
  12. Radyasyon Belgesi
  13. A.T.A. Karneleri
  14. Boykot/Kara Liste Sertifikaları
  15. Taşıma Belgeleri
    1. CMR Taşıma Belgesi
    2. Tır Karnesi
    3. Nakliyeci Makbuzu
    4. Fıata Taşıma Belgeleri
    5. Paket Postası Makbuzu

Ulusal ve Uluslararası Alanda Karayolu Taşımacılığında Kullanılan En Önemli Taşıma Belgeleri

  1. CMR Taşıma Belgesi: Bir diğer adıyla Kamyon konşimentosu (Truck Bill of Landing) olarak da bilinen, Kamyon veya tır ile yapılan uluslararası taşımacılıkta CMR (Convention Merchandises Rouiter – Ticari Mallar Güzergah Anlaşması) kapsamında düzenlenen taşıma belgesidir. Bu belge ile taşıma koşulları, standartları ve taşıyıcının sorumlulukları belirlenir. 

CMR belgesi üç nüsha olarak düzenlenir. İlk nüsha ihracatçıya, ikincisi mallar ile gönderilmek üzere sürücüye ve üçüncüsü de nakliyeciye firmada kalmak üzere düzenlenmelidir. CMR belgesi içerisinde ihracatçı firma adı ve adresi, ithalatçı firma adı ve adresi, malın teslim edileceği yer, yükleme tarihi ve yeri, mal cinsi, ambalaj cinsi ve adedi, brüt kilogramı ve teslim şekli yer almaktadır. 

CMR anlaşmasına Türkiye, Fas, Rusya, Sırbistan, Lübnan, Ukrayna, Tacikistan, Arabistan, İsviçre, Tunus, Özbekistan gibi pek çok ülke ve AB ülkeleri olmak üzere toplam 56 ülke taraf olmuştur. 

  1. Tır Karnesi: Tır terimi, Transport International Routier – Uluslararası karayolu taşımacılığı olarak uluslararası taşımacılık literatüründe yer almaktadır. Tır karnesi ise uluslararası ticaretin kolaylaştırılmasını sağlayan bir gümrük transit belgesidir. 

Bu belgede; TIR’ın plakası, dolu ve boş ağırlığı, bağlı olduğu taşıma firması gibi bilgiler bulunmaktadır. Tır karnesi, tek bir Tır taşıması için düzenlenir. Eşya hareket, transit ve varış gümrüklerine Tır karnesi ile beraber gönderilir. Tır karnesinin olmadığı durumda, Tır’ın taşıdığı mal gümrükten çıkabilir ama o malı taşıyan Tır’ın çıkışına izin verilmez. Bu belge 14 sayfa olarak koçan halinde düzenlenir ve Tır’ın ülkeye her giriş çıkışında birer sayfası kesilir.

  1. Nakliyeci Makbuzu: Bu belge, taşıma komisyoncuları tarafından belli bir ücret karşılığında kendi adlarına ve başkaları hesabına mal taşıyan nakliye firmaları tarafından düzenlenen belgedir. 

  Taşıma komisyoncuları, bir uluslararası taşıma şirketi veya onun bir acentesi olmadıkları için konşimento veya taşıma senedi düzenleyemezler ve uluslararası taşıma şirketi adına hareket edemezler. Bunlar ancak, ithalatçılara sevk edilmek üzere ihracatçılardan topladıkları malları bir uluslararası taşıma firmasına taşıtabilirler. Taşıma şirketinden kendi adlarına düzenlenmiş taşıma senedini alırlar. İhracatçılara ise malları sevk etmek üzere teslim aldıklarını gösteren kendi makbuzlarını verirler. Bu makbuza da Nakliyeci Makbuzu adı verilir. Bu makbuz malın mülkiyetini temsil etmediği için ciro edilemez ve kıymetli evrak hükmünde de sayılmamaktadır.

  1. FIATA Belgeleri: FIATA taşıma belgeleri de birer nakliyeci makbuzu olarak kabul edilir. FIATA ( İnternational Fedaration of Freight Forwarders Association- Ulusararası Taşıma Acenteleri Birlikleri Fedarasyonu) na üye olan taşıma firmaları için taşıma standartları belirlenmiş bir belgedir. Bu belgeyi alabilmek için FIATA’ya üyelik ve sonrasında lisanslandırma yaptırmış olmak gerekmektedir.
  1. Paket Postası Makbuzu: Bu belge, İthalatçıya posta ile gönderilecek malın bulunduğu kolinin doğrudan ithalatçı veya ithalatçının bankasına sevk edilmek üzere posta idaresine verilmesi karşılığında alınan posta makbuzuna denir.

KAYNAKÇA

<https://www.mtso.org.tr> , Erişim Tarihi: 28.02.2024 

Köse, V. (2005) “Uluslararası Karayolu Yük Taşımacılığı Yapan İşletmelerde Sefer Maliyetlerinin Hesaplanması Ve Muhasebe Kayıtları”, Atılım Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, Ankara. 

Turguttopbaş, N.(2012). Dış Ticarette Kullanılan Teslim Şekilleri Ve Belgeler. Başar, A.B. (Ed.). Dış Ticaret İşlemleri içinde (Ünite 3). Eskişehir: Anadolu Üniversitesi Yayınları.

İlgili Yazılar
Leave a Reply

Your email address will not be published.Required fields are marked *